Doktora öğrencilerine yönelik hazırlanan Kur’an, Sünnet ve Ekonomi derslerinin 7. haftasında “temerküz ekonomisinin avantaj ve dezavantajları” ele alındı.
Temerküz ekonomisinin piyasaları manipüle etmeye uygun bir zemin oluşturduğu incelenirken mukayeseli olarak dağılım ekonomisinin manipülasyona karşı ğarar yasağı muvacehesinde oldukça sert bir tavrı olduğu fakat ‘’ karşılığında orantılı bir getiri elde etmek amacıyla alındığı varsayılan kayda değer yatırım riski” olarak tanımlanan spekülasyon mefhumunun ayrı değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. İlk dönem İslam iktisatçılarının spekülasyonun kumar benzeri, reel ekonomiden kopuş müsebbibi, çalışmadan para kazanma gibi temellendirmelerle dağılım ekonomisinin bir parçası olmaması gerektiği fikri vurgulanırken öte yandan ilerleyen dönemlerde farklı spekülatif işlemlerin ayrık değerlendirilmesi gerektiği ve bir kısmının dağılım ekonomisi ilkeleri ve kaynakları açısından bir sorun teşkil etmediği fikri olduğu da değerlendirildi. İlaveten spekülasyon ve manipülasyon kavramları örneklemesi ile genel bir kaide olarak doğru tanımlamalar yapmanın her türlü alanda olduğu ekonomi sahasında da bir öncelik olduğu hatırlatıldı. Bu değerlendirmeler akabinde temerküz ekonomisinin bir dezavantaj olarak asimetrik tüketim hakkını desteklediği dolayısıyla ‘sınırsız ihtiyaç’ olarak değerlendirilmesi trajikomik pek çok israf odaklı tüketimin bir kesimce asimetrik olarak gerçekleştirilmesine zemin hazırladığının altı çizildi. Temerküz ekonomisinin ağı ile çevrelenmiş kürede bir tarafta yoksulluk hüküm sürerken diğer tarafta Altın tozlarına bulanmış yemeklerin astronomik ücretler ödenerek tüketilmesi ile bu önerme temellendirildi. Bunun yanında ekonomik faaliyetlerin gitgide belli merkezlere toplanmasının aslında ekonominin dar bir kesimin tekelinde hapsedildiğini bunun ise toplumların gitgide ekonomik ve bağlantılı olarak siyasi katılımlarını azalttığını dolayısıyla sorumsuz bireylerin oluşumuna sebep olduğu hususu ve bu hususun ehemmiyeti vurgulandı. Bir bakıma bununla da bağlantılı olarak temerküz ekonomisinin krizlere açık özelliği bir diğer dezavantaj olarak belirtildi. Öyle ki kapitalist ekonomi açısından aslında krizlerin bir varlık sebebi olduğu ve amiyane tabirle sistemin bir özelliğinin de krizleri fırsata çevirerek milyonların zarar görmesi namına belli odakların ve kişilerin bu fırsatlardan nemalanması üzerine kurulu olduğu teessüfle hatırlandı. Bu veçhede temerküz ekonomisinin gerek bu özelliği gerekse genel yapısı itibariyle gelir ve servet eşitsizliğini beslediği önermesi incelendi. Nitekim bu özelliğin dağılım ekonomisi ile en derin farklardan birini oluşturduğunu anlatmak başlı başına bir külliyat oluşturabilecek niteliktedir. Abdullahoğlu bu konu ile ilgili Thomas Piketty’nin 21. Yüzyılda Kapital kitabını bir okuma önerisi olarak ilgililere sundu. Temerküz ekonomisinin yine bir önceki maddeden daha az bir muhtevaya sahip olmayan güvensizliği beslediği hususu sosyolojik, ekonomik ve politik yönleriyle ele alındı. Güncel örnekler üzerinden bu önerme desteklendi. Çalışan kesimin özgürlüğünün ciddi ölçüde sınırlandığı öyle ki günümüzde köleliğin farklı bir çehreyle varlığını devam ettirdiği görüşünün hatırı sayılır bir destekçisi olduğu tartışıldı. Girişimci riskini yükseltici özellik de bir dezavantaj olarak öne çıktı. Güvensiz ortam, aşırı ölçüde merkezleşme, küçük balıkların hızla yutulduğu acımasız ortamın bu durumun temel etkenleri olduğu izhar edildi. Mevcut temerküz ekonomisinin üretimde finans maliyetini artırma etkisi üzerinde de durularak dağılım ekonomisi işlenen bir sistemde finans maliyetlerinin ortadan kalkacağı dolayısıyla üreticilerin kârını artırma yahut daha düşük ücretlendirme ile avantaj elde etmesini sağlayıcı yapısı ile hesaplamalar ve örneklemeler üzerinden bir mukayese yapıldı. Dersin saat zaman sınırlılığı doğrultusunda temerküz ekonomisinin aşırı birikimlere fırsat verme, haksız rekabete yol açma dezavantajları üzerinde durularak anılan dezavantajlardan neşet eden yahut haricen artırılabilecek dezavantajlar hassaten ele alınamadı.
Temerküz ekonomisinin avantajları incelenirken hiç şüphesiz kapitalist sistemin ismiyle müsemma olması ile bağlantılı olarak sermaye birikimini sağlayıcı özelliği ön plana çıktı. Buna karşılık dağılım ekonomisinin de büyük sermayeler oluşturabilecek sistemler ve kurumlar oluşturma potansiyeline sahip olduğu şerhi düşüldü. Binaenaleyh çok ortaklı yapılar ile büyük sermayelerin oluşma potansiyeli, kurumsal bir zekat sistemi ile daha önceki derslerde incelenen sermaye potansiyelleri örneklemeler ile öne çıkarken bu alternatiflerin büyük sermayeler oluşumuna destek verirken aynı zamanda gücün ve sermayenin kişilerin elinde monopolleşmesini de engelleyici etkisi ile daha olumlu bir imaj sunduğunun altı çizildi. Fakat daha önemlisi dünyada dengeyi bozan önemli bir unsurun da dev boyuttaki sermayeler olduğu dolayısıyla zarurî alanlar haricinde dağılım ekonomisinde zaten dev boyutta kendini, ülkesini hatta küreyi sarsacak saatli bombalar haline gelen sermayeleri bir zaruret görmediği hatta büyük ölçüde hoş görmediği üzerinde duruldu. Bu avantaja ek olarak büyük kurumlar ve büyük iş girişimcileri üretir önermeleri bir avantaj olarak sıralandı ancak bunların da aslında doğrudan olumlu bir husus olup olmadığının daha geniş perspektiften incelenmesi gerekliliği şerhi düşüldü. Zira kalkınma sağlanmadan büyümenin ciddi dezavantajlara sahip olduğu belirtilirken dağılım ekonomisinin genel ilkesinin önce kalkınmayı ardından büyümeyi hedeflediği nitekim kalkınma olmadan büyümenin adaletsizlik, dengesizlik ve güvensizliğin temel sebeplerinden biri olabileceği belirtidi.
Ders sonunda kapitalist ekonominin aslında en büyük avantajının sabiteleri olmayan dolayısıyla hızlı adapte olan adeta akışkan yapısı sebebiyle şekilsizliği ve adaptasyonu üzerinde duruldu. Bu minvalde günümüzde İslam iktisadı için oluşturulan kurumların dahi bu omurgasız yapı ile rekabet zorunluluklarının ve genel sistemin etkileri doğrultusunda yer yer temerküz ekonomisi yapı ve kurumları ile karışma durumunun söz konusu olduğu tespiti yapıldı
