Doktora öğrencilerine yönelik olarak hazırlanan ve Dr. Hakan Kalkavan tarafından verilen “Ekonomi ve Ahlak” dersinin 11. haftasında, ‘Aristoteles’in Pratik Bilim Anlayışı’ işlendi. Aristoteles’in bilim tasnifinin günümüzde dahi değerini koruması, bu yönde bir tartışma ortamı kurmamıza sebep olmuştur. Buna yönelik olarak Ayhan Bıçak’ın aynı isimli makalesi ele alınmıştır.
Aristoteles’e göre bilim nesnenin oluşumundaki nedenleri ortaya çıkarma mükellefiyetine sahiptir. Nedensel sürecin ortaya konulması bilimsel bilginin en temel özelliklerindendir. Bilimsel bilgi için önemli olan ise kanıtlanabilir olmasıdır. Bahsedilen nedenlerin kanıtlanabilmesi deney yoluyla olur. Bu ise kıyasla gerçekleşir. Öncülerin doğru olması, önermenin doğru olması potansiyelini beraberinde getirmektedir. Sürekli olmayan, değişken olayların kanıtlanması mümkün olmadığından bilimsel bilgi ortaya konamaz ve bir genelleştirme yapılamaz. Bu tip olaylardan elde edilen bilgiler yalnızca o olay ile bağlantılı olarak ortaya konabilir.
Derste üzerinde durulan bir diğer konu Aristo’nun bilim tasnifidir. Bunu tüm bilimsel çalışmalarda bulunan kişilerin bir harita niteliğinde zihinlerinde tutmasının faydalı olacağını söyleyebiliriz. Nitekim önceden de belirttiğimiz gibi Aristoteles’in bu ayrımı hala bilimlerin tasnifine rehberlik etmektedir. Aristo’nun sınıflandırması şöyledir;
Aristoteles’in ruhu rasyonel ve rasyonel olmayan iki bölüme ayırması dersimizde günümüzle kıyaslanmıştır. Günümüzde akıl denildiğinde yalnızca rasyonel olan, kalp denildiğinde ise manevi yan akla gelmektedir. Ayrıca makalede Aristoteles’in Nikomakos’a Etik kitabına sıkça vurgu yapılması, geçen yıl okuduğumuz bu kitapla zihinlerimizde bir bütünlük oluşturmuştur. Örneğin bu kitapta belirtilen ve insanın en üst hali diyebileceğimiz sezgisel akıl (nous) makalede de ele alınmıştır. İnsanın hakikate ulaşma hallerinden en üstünü noustur.
Pratik bilimler konu olarak insan eylemlerini ele almaktadırlar. Burada önemli olan teorikten ziyade gerçekliktir. Pratik alanda eylemin iyi olması amaçtır. Aristoteles pratik bilimlerde toplumun mutluluğunu sağlamak amacıyla etkin bir idarenin yürütülmesi görevi güden siyaseti en üst mertebeye yerleştirmektedir. Toplumda bilge kişilerin siyaseti yönlendirmesi gerektiğini düşünür. Bu kişiler eğitim almış ve önde gelen kişilerdir. Tüm bunları yaparken insanı ve toplumu doğanın parçası kabul eder. Doğa olaylarında mekanik süreçlerin görevini ise ahlaka yükler. Her toplumun kendine özel bir ahlak sistemi olduğunu ve bilgelerin de her topluma özel kararlar alabileceğini düşünmektedir.
