Doktora öğrencilerine yönelik olarak hazırlanan ve Dr. Hakan Kalkavan tarafından verilen “Ekonomi ve Ahlak” dersinin 10. haftası, ‘İlm-i Tedbir-i Menzil ve Oikonomia’ konusunun devamı niteliğinde oldu. Temel olarak Oikonomia üzerinde yoğunlaştığımız bu hafta, İlm-i Tedbir-i Menzil ile bağlantı kurmak, iktisadın temellerine inen kavramsallaştırmalar yardımıyla yol almaya çalıştığımız bütüncül yaklaşımın zihinlerimizde yer edinmesini ve daha eleştirel yaklaşımlar ortaya koyabileceğimizi hissettirmektedir.
Dersimizde üzerinde durduğumuz ilk konu, oikonomia konusuna değinen fakat tam olarak bu konuya odaklı çalışma yapmayan eserler olmuştur. Buna örnek olarak en ünlüleri olan Aristo’nun Poltika’sı verilebilir. Platon Politicus ve Protagoras eserini de aynı tarzda ele almıştır. Her ne kadar Platon’un eseri de tıpkı Aristo’nunki gibi bu konu üzerinde yoğunlaşmış olmasa da, ev yönetimi hakkında derslerin olması ve Yunanlarda bu konunun olağan olarak yer alması/üzerinde durulması, Orman’a göre bu eserin bizlere sunduğu önemli bir bilgidir. Platon, yönetim kademelerini farklılaştırmaya gerek duymadan (aile, devlet yönetimi, köle sahipliği gibi konularda) fikirlerini devlet adamlığı üzerinden ifade etmekteyken; Aristo bu konuda yönetilen sayı açısından bir farklılık olması hasebiyle ayrıştırmaya gider. Tüme varım yöntemi ile toplumun en küçük parçası olan bireyden, devlete doğru yol alarak çalışmasını kurgulamış olduğunu söyleyebiliriz. Derste ayrıca üzerinde durulan diğer bir nokta, Aristo’nun doğal yöneten-doğal yönetilen temellendirmesini bugünün ifadesiyle pozitif toplamlı oyun olarak öne sürmesidir. Aristo aynı minvalde doğal eşitsizlik ilkesi ile örneğin kölelik problemini de ele almıştır.
Hane halkını da küçük parçalara ayıran Aristo, Politika’sında efendi ve köle, koca ve karı, baba ve çocuklar birimlerinin yanı sıra haneye dördüncü unsur olarak chrematistike yani mal (ya da para) kazanma sanatını da ekler. Her ne kadar ilk üç birimin dördüncüden önemli olduğunu öne sürse de Aristo kitabında chrematistike hakkında daha uzun fikir beyan etmiştir. Orman’a göre ise bunun sebebi toplumun sorunlu kısımlarını ele alma ihtiyacıdır.
Dersin son kısmında oikonomia ve chrematistike arasındaki ilişki ele alınmıştır. Chrematistikenin görevi malzeme sağlamak iken oikonomianın görevi bunu kullanmaktır. Ayrıca son olarak doğal olan ve olmayan iki tür mal kazanma şeklinin Aristo’da olduğunun altı çizilmiş, doğal olan kazanma şeklinin ev yönetiminin parçası iken diğerinin olmadığı fikri vurgulanmıştır.
