Doktora öğrencilerine yönelik olarak hazırlanan ve Dr. Hakan Kalkavan tarafından verilen “Ekonomi ve Ahlak” dersinin 5. haftası, değiş tokuş biçimlerinin devamı niteliğinde olmuştur. Derste temel olarak ticaretin nasıl başladığı ve sürdürüldüğü irdelenmiştir.
Ticaret, armağanlarla ve ona eşlik eden törenlerle başlayan bir sürecin devamında kurumsallaşmıştır ve ‘Pazar’ halini almıştır. Armağan alan toplumun yeni bir armağanla devamlılığı sağlaması buradaki temel etkendir denilebilir. Öte yandan hediyeleşmenin de yazısız bir sistemi bulunmaktaydı. Alınanın üzerinde bir armağan verilmeliydi, sunulan armağanın kabul edilmesi gerekli idi-aksi savaş tehlikesi olarak görülmekteydi. Ayrıca daha yüksek armağanla cevap vermek cömertlikti ve bu cömertlik gücün de simgesi halini almıştı.
Ticaretin kökenlerine inildiğinde ‘Potlaç’ yani değiş tokuş yalnızca hukuksal bir olay olmadığı gözlemlenmektedir. Dini bir öneme de sahip olan potlaç, kötü ruhların uzaklaşması, Tanrı ile barışın sağlanması gibi önemli meseleleri bünyesinde bulundurmaktadır.
Taş çağında toplumlar birbirinden farklı alanlarda ikamet etmişlerdir. Yani gruplar arası etkileşimin çok az olduğu bilinmektedir. Toplumlar ve aileler kendi içlerinde iş bölümü ile üretim yapar ve bu ürün tabiri caizse kolektif bir zihniyetle dağılıma tabii tutulur. Bu düzende ticaretin ilerlememesi ise çok da beklenmedik bir olay değildir. Derste Tunç çağında yolların önemi üzerinde de durulmuştur. Ticaretin gelişiminde bu yolların önemi çoktur. Örneğin, kalay yolu, kehribar yolu, ipek yolu, günlük yolu.
Daha sonra ortaya çıkan tekerlek, yelken gibi buluşlar insanlara mal taşımada çeşitli kolaylıklar getirmiştir. Fakat ticaretin gelişimi/büyümesi amacıyla gereken büyük gemiler ve büyük yükler için bu icatlar tarihi süreç içerisinde önemli fakat küçük adımlar olarak ele alınmaktadır.
