Doç. Dr. Serhat Yüksel’in yüksek lisans öğrencilerine yönelik gerçekleştirdiği Ekonomiye Giriş dersinin dokuzuncu haftasında talebin çapraz esnekliği, arzın fiyat esnekliği meseleleri işlenerek esneklik konusu tamamlanmış daha sonra piyasa çeşitleri konusu ele alınmıştır. Talebin çapraz esnekliği konusu anlamak için öncelikle bir malı satın alma kararının sadece malın fiyatına bağlı olmayıp aynı zamanda o mal için tamamlayıcı ya da ikame mal olan ürünlerin fiyat ve bulunabilirliğine de bağlı olduğu vurgulanmıştır. Buna göre birbiriyle ilili olan iki maldan birinin fiyatı değiştikçe ona bağlı olarak diğer ürünün de talebi değişmektedir. Buradaki önemli husus bir malın fiyat değişikliklerinde ilgili mala dair talepte oluşacak artış veya azalmanın ne kadar olacağıdır. Bu hesaplama için talebin çapraz esnekliğinden yararlanılır. Talebin çapraz esnekliği belirli bir malın talep değişikliğinin o malın ikamelerinin ve tamamlayıcılarının fiyatlarındaki değişikliklere tepkisini ölçer. Burada talebin çapraz esnekliği şayet pozitif yönde olursa söz konusu iki malın ikame mallar olduğu; şayet negative yönde olursa tamamlayıcı mallar olduğu anlaşılır. Arz esnekliği, satış planlarına dair diğer tüm değişkenler aynı kaldığı varsayımında bir malın fiyatındaki herhangi bir değişikliğe karşı arz edilen miktarın tepkisini ölçer. Buna göre eğer esneklik hesaplaması sonucu 1’den büyükse arz esnek; eğer 1’e eşitse arz birim esnektir. Esneklik sonucu eğer sonsuz çıktıysa yatay arz eğrisiyle arz tamamen esnek olur ve talep miktarı ne olursa olsun aynı fiyat tahsil edilir. Eğer esneklik sonucu 0 olursa arz dikey arz eğrisi ile tamamen esnek değildir ve talep miktarı fiyattaki herhangi bir değişiklikten etkilenmeksizin aynı kalır. Bu bilgiler ışığında örnek soru çözümleri ve hesaplamalar ile konu pekiştirilmiştir. Bu haftanın son konusu olarak piyasa türleri Tam Rekabet, Monopoli, Monopson, Oligopoli şeklinde dört başlık altında ele alınmıştır. Tam rekabet piyasasının temel kriterleri irdelenmiş; tekelin tam tersi olduğu, çok sayıda alıcı ve satıcıya sahip olduğu ve fiyatların arz ve talebi yansıttığı vurgulanmıştır. Monopoli, “pazarda benzersiz bir ürün satan tek bir satıcı ile karakterize edilen bir pazar yapısı” olarak tanımlanmıştır. Monopoli piyasada rekabetle karşılaşılmamakta, yeni satıcıların girişine de imkan tanınmamakta ve malların fiyatı tekel satıcı tarafından belirlenmektedir. Monopson. “Bir satıcının değil büyük bir alıcının pazarın büyük bir bölümünü kontrol etmesi ve fiyatları düşürmesi dışında tekele benzer bir pazar” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tür piyasada satıcılar genellikle tek bir alıcıya kendilerini göstrebilmek için fiyat savaşlarına girerek etkili bir şekilde fiyatları düşürürler ve talep miktarını arttırırlar. Oligapol “az sayıda firmanın pazar payının büyük çoğunluğuna sahip olduğu bir pazar yapısı” şeklinde tanımlanmıştır. Oligapol piyasanın monopoli piyasadan hemen hemen ter farkı, bir firma yerine iki veya daha fazla firmanın piyasaya hakim olması noktasıdır. Örnek olarak üç şirketin faaliyet gösterdiği Kanada’daki kablosuz hizmet endüstrisi gösterilmiştir. Matematiksel bir Teknik olan oyun teorisi bu piyasa türüde yaygınlıkla kullanılır. Sonolarak piyasa türleri hakkında genel bir müzakere ve gündeme dair bazı mülahazlar ile ders sona ermiştir.
